13/07/2021
Merhaba arkadaşlar,
bu yazımızda krank, ana yataklar, biyel kolu ve kol yatakları yenilenmesinde dikkat edilmesi gereken ve maalesef kimi anlı şanlı işletmede veya atölyede dikkat edilmeyen hususlardan bahsedeceğiz.
BMW kranklarını, ana yataklar ve kol yataklarını imalat esnasında renk kodları ile işaretlemektedir.
Renk kodları nominal çapların hangi tolerans sınıfında olduğunun göstergesidir. Bunun sebebini burada açıklamak çok uzun olacağından, imalat tezgahlarındaki kalemlerinin aşınma derecesine göre sınıflandırıldığını kabul edip devam edelim.
Yeni krank satın alındığında üstündeki renk kodları resimdeki gibidir.
Ana yatak ve kol yatakların seçimi bu renk kodlarına göre yapılmaktadır.
Ana yataklar da üç değişik toleransta üretilmektedir, bu yatakların da yine tolerans/çap sınıfına göre renklendirilmesi mevcuttur.
Kranklardaki ana yatak yerlerinin renk kodları sarı, yeşil ve menekşedir ve her birinin BMW de kendine has sipariş kodu vardır
Krankın ana yatakları da aynı renk kodlarına haizdir, yani ana yatakların da renk kodları sarı, yeşil ve menekşedir.
Problem şudur ki, yeni bir krank ısmarlandığında, tek bir sipariş kodu oldup renk koduna göre sipariş edilemeyeceğinden, ancak yeni krank geldiğinde ve bu renkler belli olduğunda ana yatak siparişi yapılabilinmektedir.
Bu husus sadece Türkiyeye veya Borusana has bir durum olmayıp, BMW Münih ile yapılan telefon görüşmesi sonucu aynı şeyin almanyada da geçerli olduğu görülmüştür.
Yani önce krank tedarik edilecek, gelen kranka göre de ana yataklar ısmarlanacak. Türkiyede bu parçaların stoku pek olmadığından sadece bu iki parçanın gelmesi toplamda 1,5-2 ayı bulabiliyor.
Kilometresi yüksek, krankı sağlam, yani çapları tolerans dahilinde olup, sadece ana ve kol yatakları değişimesi istendiğinde ise iş biraz daha komplike oluyor. Krankın üstündeki renk kodları sıcaktan ve senelerin verdiği yaşlanma ile silinmektedir. Bu durumda mikron (1/1000) mertebesinde krankın çapları ölçülüp tamiratı yapan müessesinin/ustanın tecrübe ve bilgisine göre yatakları doğru seçip ısmarlanması gerekir.
Örnek olarak BMW yağlı GS için krank/ana yatak boşluğu olarak 0,018-0,046 arası vermektedir, Makina mühendisliğine göre bu tip yatakların nominal çapın minimum % 0,03 ü; optimumda ise % 0,04 ü tavsiye edilmektedir.
Aralık fazla olduğunda sürtünme artar, yataklarda sıcaklık artar ve buna bağlı yağ fazla incelir ve yağlama azalır. Aralık tavsiye edilenden fazla olduğu taktirde ise yataklardaki yük bölgesi küçülür/daralır, basınç kaybı oluşur ve krank dan sonra yağlanması gereken yerlere yeteri kadar yağ gitmez.
Gelelim şimdi yeniden yeni krank, yeni ana yataklar, yeni biyel kolu ve yeni kol yatakları örneğine.
Imalatta krankın ve ana yatakların renk kodları yanında biyel kollarının da sınıfları vardır.
Biyel kolları hem ağrılık sınflarına göre hem de kol yataklarının çap toleranslarına göre işaretlendirilmektedir.
Yeni biyel kolu siparişinde her iki kolunda aynı ağırlık sınıfında olması gerekmektedir. Bu sağlanmadığı taktirde bir tarafın daha ağır veya hafif olduğundan motor sarsak ve titreşimli çalışır ve ana ve kol yataklarının ömrünü kısaltır.
Eğer sadece tek kol yenilenecek ise, ki bu çıkma parça olarak bulunabilmekte, aynı ağırlık sınıfından olması gerekir.
Biyel kollarının yanında 14 haneli kodlar bulunmaktadır ve bu kodlardan ağırlık sınıfı, imalat tarihi ve kol yatak çapı tolerans sınıfı okunabilinmektedir.
Biyel kolu sipariş kodları sadece ağırlık sınıfı olarak ayrılmaktadır, kol yatağı çapının tolerans sınıfı aynı krankdaki gibi ancak kollar geldikten sonra anlaşılmaktadır.
Biyel kolu geldikten sonra, biyel kolunun kol yatağı sınıfına ve krankın üstündeki biyel kolu yerinin çapının renk kodlarının kombinasyonuna göre kol yatakları ısmarlanabilinmektedir.
Renk kodlarını özetler isek :
Krank tarafı ana yatakları : sarı, yeşil veye menekşe
Krank tarafı kol yatakları : kırmızı ve mavi
Ana yataklar : sarı, yeşil veye menekşe
Kol yatakları : kırmız, mavi ve menekşe
Kol ağırlık sınıfları : 0 ile 5 arası
Kol iç çap sınıfları : mavi ve kırmızı
BMW bu renk sınıflandırmaların kombinasyonuna göre birbirine uyumlu krank, kol ve yatak setleri oluşturmaktadır.
Kranklardaki yataklar "kaymalı yatak" sınıfına girer (Rulmanlara ise "yuvarlanmalı yatak" denir. Kaymalı yataklarda, yani bizim motorlardaki ana yatak ve kol yataklarının oluşturdukları boşluk ve içindeki yağ tüm yükü taşır ve bu boşluğun doğru olması çok önemlidir.
Kullanıcı açısından "yatak seçimleri bu kodlara göre yapılmaz ise veya yapılmamış ise ne olur ?" diye bir soru oluşmaktadır.
Kısa vadede birşey olmaz, orta ve uzun vadede ise motorun ömrü çok kısalmış olur. Yani 150 - 200.000 km yapabilecek bir motor ancak 40-60.000 km dayanır ve gitgide fazlalaşan bir yağ yakma durumu ile karşı karşıya kalır veya en kötü ihtimal yatak sarar. Bahsedilen kilometreler 3-5 senede yapıldığından kimse hatalı iş yapan müesseseyi veya ustayı aklına getirmez, kullanıcı hatası diye geçerler.
Tekerinize taş değmemesi dileği ile...