19/09/2026
Ο ΕΦΚ στα καύσιμα δεν είναι ένα κουμπί που πατάει ο πρωθυπουργός
Βλέπω τις τελευταίες ημέρες να επαναλαμβάνεται από την αντιπολίτευση ένα πολύ απλό επιχείρημα:
«Γιατί δεν μειώνει ο Μητσοτάκης τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα; Μπορεί να το κάνει μόνος του.»
Η πραγματικότητα είναι λίγο πιο σύνθετη.
Και επειδή το θέμα είναι σοβαρό, ας αφήσουμε για λίγο τις πολιτικές ατάκες και ας δούμε τι πραγματικά ισχύει.
Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στα καύσιμα δεν είναι ένας φόρος που κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να μειώνει ανεξέλεγκτα όσο θέλει.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει θεσπίσει ελάχιστα επίπεδα φορολογίας για τα ενεργειακά προϊόντα.
Η Ελλάδα, όπως και κάθε κράτος-μέλος, μπορεί να έχει υψηλότερο φόρο από το ευρωπαϊκό ελάχιστο. Δεν μπορεί όμως απλώς να αποφασίσει μονομερώς να κατέβει κάτω από αυτό.
Εκεί χρειάζεται ευρωπαϊκή παρέκκλιση.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία.
Τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα μόνη της;
Σήμερα ο ΕΦΚ στην αμόλυβδη βενζίνη είναι 70 λεπτά το λίτρο.
Το ελάχιστο επίπεδο που επιτρέπει κανονικά η ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι 35,9 λεπτά το λίτρο.
Άρα, θεωρητικά, η Ελλάδα μπορεί να μειώσει μόνη της τον ΕΦΚ της βενζίνης κατά περίπου 34,1 λεπτά το λίτρο, χωρίς να πέσει κάτω από το ευρωπαϊκό κατώτατο όριο.
Στο diesel, όμως, τα περιθώρια είναι πολύ μικρότερα.
Ο ελληνικός ΕΦΚ είναι 41 λεπτά το λίτρο, ενώ το ευρωπαϊκό ελάχιστο είναι 33 λεπτά.
Άρα εκεί η Ελλάδα έχει περιθώριο μόλις 8 λεπτών το λίτρο χωρίς ευρωπαϊκή παρέκκλιση.
Επομένως, το «η κυβέρνηση μπορεί να μειώσει τον ΕΦΚ όσο θέλει» είναι απλώς λάθος.
Μπορεί να τον μειώσει μέχρι ένα συγκεκριμένο ευρωπαϊκό όριο.
Αν θέλει να πάει χαμηλότερα, χρειάζεται απόφαση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Και αυτό ακριβώς ζητά σήμερα ο πρωθυπουργός.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε σήμερα, 18 Σεπτεμβρίου, ότι η Ελλάδα ζητά να υπάρξει προσωρινή ευρωπαϊκή εξαίρεση, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να μειώσουν προσωρινά τη φορολογία των ορυκτών καυσίμων λόγω της σημερινής ενεργειακής κρίσης. Δήλωσε μάλιστα ότι θα θέσει προσωπικά το ζήτημα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Και δεν είναι ελληνική ιδιοτροπία.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ήδη τη δυνατότητα τέτοιων παρεκκλίσεων. Το 2026, για παράδειγμα, η Κροατία έλαβε ευρωπαϊκή έγκριση να εφαρμόσει προσωρινά ΕΦΚ κάτω από τα ελάχιστα ευρωπαϊκά επίπεδα, κατά 21,95 λεπτά/λίτρο στη βενζίνη και 22,5 λεπτά/λίτρο στο diesel. Η άδεια δόθηκε για συγκεκριμένο και περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Ανάλογη διαδικασία ακολούθησε και η Ισπανία, ζητώντας προσωρινή μείωση κάτω από τα ευρωπαϊκά ελάχιστα λόγω της ενεργειακής κρίσης.
Άρα ο πρωθυπουργός δεν ζητά από τις Βρυξέλλες άδεια επειδή «δεν θέλει» να μειώσει τον ΕΦΚ.
Ζητά να δημιουργηθεί ο ευρωπαϊκός χώρος για μια προσωρινή μεγαλύτερη μείωση, πέρα από αυτό που επιτρέπει σήμερα το κανονικό ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Υπάρχει όμως και δεύτερο ζήτημα που αποφεύγεται στη συζήτηση.
Τα λεφτά.
Ο ΕΦΚ είναι φορολογικό έσοδο του κράτους.
Αν μειώσεις τον ΕΦΚ, το κράτος εισπράττει λιγότερα.
Και δεν υπάρχει κανένας μαγικός μηχανισμός που εξαφανίζει αυτή την απώλεια από τον κρατικό προϋπολογισμό.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός το είπε σήμερα ξεκάθαρα: με τα σημερινά δημοσιονομικά δεδομένα, μια μείωση του ΕΦΚ χωρίς αντίστοιχη κάλυψη θα σήμαινε είτε περικοπή άλλης δαπάνης είτε αύξηση άλλου φόρου.
Αυτό είναι το κομμάτι που συνήθως λείπει από τις εύκολες αντιπολιτευτικές προτάσεις.
«Μειώστε τον ΕΦΚ» είναι η μισή πρόταση.
Η ολόκληρη πρόταση είναι:
Πόσο θα τον μειώσετε;
Για πόσο χρονικό διάστημα;
Πόσα έσοδα θα χάσει το κράτος;
Και από πού θα καλυφθεί αυτή η απώλεια;
Γιατί όταν μιλάμε για τα δημόσια οικονομικά, κάθε φόρος που μειώνεται δημιουργεί απώλεια εσόδων.
Το 2025, μάλιστα, τα συνολικά έσοδα του κράτους από όλους τους ΕΦΚ ανήλθαν σε 7,438 δισ. ευρώ. Δεν είναι λοιπόν κάποιο αμελητέο κονδύλι που μπορεί απλώς να αγνοηθεί.
Και πόσο θα φανεί στην αντλία;
Εδώ υπάρχει επίσης μια σημαντική λεπτομέρεια.
Αν υποθέσουμε ότι μια μείωση του ΕΦΚ μετακυλιόταν ολόκληρη στην τελική τιμή και συνυπολογίσουμε τον ΦΠΑ 24%, τότε περίπου:
Μείωση ΕΦΚ κατά 10 λεπτά, έως περίπου 12,4 λεπτά χαμηλότερη τελική τιμή.
Μείωση ΕΦΚ κατά 20 λεπτά, έως περίπου 24,8 λεπτά.
Μείωση ΕΦΚ κατά 30 λεπτά, έως περίπου 37,2 λεπτά.
Μείωση κατά 34,1 λεπτά, έως περίπου 42,3 λεπτά στην τελική τιμή.
Αυτό όμως είναι θεωρητικός υπολογισμός. Η τελική τιμή στην αντλία δεν καθορίζεται μόνο από τον ΕΦΚ. Επηρεάζεται από τη διεθνή τιμή του πετρελαίου, τις τιμές των διυλισμένων προϊόντων, την αγορά και τη μετακύλιση της φορολογικής μείωσης στον καταναλωτή.
Άρα δεν μπορεί κανείς σοβαρά να υποσχεθεί ότι «μείον Χ λεπτά ΕΦΚ σημαίνει ακριβώς Χ λεπτά φθηνότερη βενζίνη».
Και κάτι ακόμη.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν ενέκρινε τις προσωρινές μειώσεις για την Κροατία, τόνισε ότι τέτοια μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά, καθώς οι οριζόντιες μειώσεις φόρων έχουν σημαντικό δημοσιονομικό κόστος και μπορούν να αυξήσουν τη ζήτηση για ορυκτά καύσιμα.
Επομένως, η πραγματική συζήτηση δεν είναι:
«Γιατί δεν μειώνει ο Μητσοτάκης τον ΕΦΚ;»
Η πραγματική συζήτηση είναι:
Μέχρι πού μπορεί να τον μειώσει η Ελλάδα μόνη της;
Πόσο περισσότερο θέλει να τον μειώσει;
Για πόσο χρονικό διάστημα;
Τι ευρωπαϊκή παρέκκλιση χρειάζεται;
Και πώς θα καλυφθεί το δημοσιονομικό κόστος;
Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα.
Και γι' αυτό ο πρωθυπουργός ζητά τώρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση προσωρινή εξαίρεση.
Όχι επειδή η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει τίποτα.
Αλλά επειδή, αν θέλει να πάει πέρα από τα όρια που επιτρέπει σήμερα η ευρωπαϊκή νομοθεσία, χρειάζεται ευρωπαϊκή απόφαση.
Και επειδή η κυβέρνηση δεν μπορεί ταυτόχρονα να υπόσχεται μειώσεις φόρων, να διατηρεί τις δαπάνες και να κάνει ότι η απώλεια εσόδων δεν υπάρχει.
Και η Κύπρος;
Κάποιοι θα πουν: «Και γιατί στην Κύπρο τα καύσιμα είναι φθηνότερα; Γιατί δεν κάνει το ίδιο και η Ελλάδα;»
Η απάντηση είναι ότι η Κύπρος πράγματι έχει αυτή την περίοδο χαμηλότερες τιμές, αλλά υπάρχει και εδώ μια λεπτομέρεια που συνήθως αποσιωπάται: η κυπριακή κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης κατά 8,33 λεπτά το λίτρο, τόσο στη βενζίνη όσο και στο diesel, και στις 10 Σεπτεμβρίου αποφάσισε να παρατείνει το μέτρο μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2026.
Στις 14 Σεπτεμβρίου 2026, η μέση τιμή στην Κύπρο ήταν περίπου 1,65 ευρώ το λίτρο για την αμόλυβδη και 1,92 ευρώ για το diesel.
Άρα η Κύπρος αποτελεί πράγματι ένα παράδειγμα του τι μπορεί να κάνει ένα κράτος όταν χρησιμοποιεί προσωρινά τη φορολογία για να περιορίσει την επιβάρυνση των καταναλωτών.
Αλλά ακριβώς εδώ βρίσκεται και η ουσία της ελληνικής συζήτησης: η Ελλάδα ζητά τώρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση να της δώσει αντίστοιχο περιθώριο για προσωρινή παρέμβαση κάτω από τα κανονικά ευρωπαϊκά ελάχιστα όρια. Η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει αυτή τη δυνατότητα, μέσω ειδικής έγκρισης του Συμβουλίου.
Επομένως, όταν κάποιος χρησιμοποιεί την Κύπρο ως επιχείρημα, καλό είναι να λέει ολόκληρη την αλήθεια: ναι, η Κύπρος έχει σήμερα χαμηλότερες τιμές καυσίμων, αλλά αυτό συνδέεται και με προσωρινή φορολογική παρέμβαση. Και ακριβώς μια τέτοια δυνατότητα μεγαλύτερης προσωρινής μείωσης είναι αυτή που ζητά τώρα η Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στα δημόσια οικονομικά δεν υπάρχει «λεφτόδεντρο». Υπάρχει πάντα ένας λογαριασμός. Το σοβαρό πολιτικό ερώτημα είναι ποιος τον πληρώνει και με ποιον τρόπο.
