14/12/2022
ඩීසල් සහ පෙට්රල්
===============
ලෝකයේ දැනට නිපදවා ඇති එන්ජින් අතුරින් බහුලව පවතින්නේ ඩීසල් සහ පෙට්රල් ඉන්ධන භාවිතා කරන එන්ජින් වේ. මේ ඉන්ධන වර්ග දෙක එකිනෙකට වෙනස් වූ ගුණාංග වලින් යුක්ත වෙන බැවින් එම ඉන්ධන එන්ජිම තුල දහනය කිරීම ද වෙනස් වූ ආකාරයෙන් සිදු වේ.. අද අපි මේ ගැන විමසමු ..
එන්ජිමක කියාකාරිත්වය සිදුවන්නේ ඉන්දන දහන කරවිම මගින් වේ
දහනයක් වීමට
1. ඔක්සිජන් පැවතිය යුතුය .
2. ඉන්ධනයක් තිබිය යුතුය ..
3. අවශ්ය කරන තාපය
තිබිය යුතුය ..
මෙම අවශ්යතා තුනෙන් එකක් හෝ මග හැරුනු විට එතැන දහනයක් සිදුවන්නේ නැහැ ..
ඔක්සිජන්
අවට වාතය තුල 20.95%කට ආසන්නව පවතින්නේ ඔක්සිජන් වේ.. මෙන්න මේ වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් උපයෝගී කරගනිමින් තමයි එන්ජිම තුල දහනය සිදුවන්නේ ... වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් එන්ජිම තුලට ලබා ගැනීමේදී අනෙකුත් වායුන් ද ඒ සමගම එන්ජිම තුලට පැමිණීම සිදුවනු ඇත .. ඒ සමගම වාතයේ ඇති නොයෙකුත් දුහුවිලි සහ අපද්රව්ය ද ඒ සමග එන්ජිම තුලට ඇතුල් වීමට ඉඩ ඇත.. ඒ නිසා මේ දුහුවිලි සහ අපද්රව්ය මගින් එන්ජිම තුල ඇති කොටස් වලට සිදු කරන හාණි මගහරවා ගැනීම සඳහා පෙරහණක් මගින් එම වාතය පිරිසිදු කර ගනී. Air filter ලෙසින් ඔබ දකින්නේ එම වාතය පිරිසිදු කිරීමේ යාන්ත්රණයට උපකාරී වන මෙවලමයි.. එය අවහිර වූ විට අප මුලින් සඳහන් කල දහනයට අවශ්ය කරුණු තුනෙන් ඔක්සිජන් නැමැති කරුණ අවහිර වී යයි.. එවිට එන්ජිම තුල නිවැරදි ආකාරයට දහනයක් සිදු නොවී එන්ජින් බලය හීන වීයයි.. Air filter එක බ්ලොක් වූ විට එන්ජිම නිසි පරිදි බලය ඇති නොකරන විද්යාත්මක හේතුව නම් දහනය සම්පූර්ණ වීමට අවශ්ය ඔක්සිජන් අඩුවිමයි..
ඒ වාගේම ඔබ දැක ඇති යමක් ගිනිගන්නා විට එම ගින්න මැඩලීමට කිසියම් දෙයක් මගින් එය වැසීම හො වැලි ඉසීම ..මෙ මගින්ද සිදු කරණුයේ අවට වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් එම ගින්න සමග සම්බන්ධ වීම අවහිර කිරීමයි...
ඉන්ධන ලෙස හඳුන්වන්නේ ඛණිජ ඉන්ධන වන ඩීසල් සහ පෙට්රල් පමණක් නොව දර, ගල් අඟුරු වැනි එවා ද වෙයි.. ඒ නිසා දහනයක් ඇති කල හැකි දේ සියල්ල ඉන්ධන ලෙසින් හඳුන්වයි..
තාපය
ඉහත පැවසූ ඉන්ධනය සහ ඔක්සිජන් පමණක් කිසි ලෙසකින් දහනයක් ඇති නොකරයි.. ඒ සඳහා අදාල උෂ්ණත්වයක් පැවතිය යුතුය .. මේ උෂ්ණත්වය ඉන්ධනයේ ස්වභාවය සහ වර්ගය අනුව වෙනස් වේ..
ඔබ දන්නවා දර කැබැල්ලක් එහි ප්රමාණය කුඩා වන තරමට එය පහසුවෙන් දැවිය හැකි බව සහ එහි ප්රමාණය විශාල වේ නම් එය දහනය කිරීම සදහා වැඩිපුර තාපයක් දිය යුතු බව. මේ ආකාරයටම ඉන්ධනයේ ස්වභාවය සහ වර්ගය අනුව දහනය සඳහා අවශ්ය තාපයත් වෙනස් වන බව කිව හැක ..
ඩීසල් සහ පෙට්රල් වල දහනය ..
ඩීසල් හෝ වේවා පෙට්රල් හෝ වේවා මේ දෙකෙන් කුමන ඉන්ධනයක් වූවද ඉහත අප පැවසූ කරුණු තුනම සැපිරීමෙන් පමණක් දහණය කල හැක . මේ දහනය ගැන විමසීමේදී අප පහත කරුණු ගැන මුලින් විමසමු ..
Flash point
මොකක්ද මේ Flash point ලෙසින් හදුන්වන්නේ? අප දන්නවා ඩීසල් සහ පෙට්රල් යන දෙකම ද්රව ඉන්ධන බව ..ඒ වාගේම ඕනෑම ද්රවයක ගිණි ගනු ලබන්නේ එම ද්රවයේ වාෂ්පයයි.. Flash point යනු කිසියම් ද්රවයක එහි වාෂ්ප මගින් බාහිර පුලිගුවක් ආධාරයෙන් ගිනි ඇති කරනු ලබන අවම උෂ්ණත්ව අගයයි.
Fire point
මොකක්ද මේ fire point ලෙස හදුන්වන්නේ ?.
අපි මුලින් කීවා Flash point එක ගැන.. මෙන්න මේ කියපු විදියට කිසියම් ද්රවයක් flash point එකෙන් ගිනි ඇති කල පසු එම ගින්න නොකඩවා තප්පර පහකට නොඅඩු කාලයක් තුල පවත්වා ගැනීමේ අවම උෂ්ණත්වය fire point ලෙස හදුන්වනවා...
auto ignition / kindling point
ඉහත දෙවන අවස්ථාවෙන් එනම් Fire point මගින් විස්තර කලේ බාහිරින් ලබාදෙන ගිනිදැල්ලක් මගින් ඉන්ධන වාෂ්පය ගිණිගන්නා අවම උෂ්ණත්වය ගැනයි.. නමුත් auto ignition / kindling point යනුවෙන් හදුන්වන්නේ එසේ බාහිරින් ලබාදීමක් නොකොට එම ද්රාවනයේ උෂ්ණත්වය පමණක් ඉහල දැමිම කරගෙන යන විට එය තුලින්ම හටගන්නා ගිනි ගැනීම සිදුවන අවම උෂ්ණත්වයයි..
ඩීසල් ඉන්ධනයේ auto ignition උෂණත්වය 210°C ක් වන අතර, පෙට්රල් ඉන්ධනයේ එම අගය 247°C සිට 280 °C දක්වා වේ ..
පෙට්රල් ඉන්දනයේ Flash point අගයභෙවත් වාශ්ප ගිනි ඇති කරන අගය ඉතාම පහල අගයක පවතී.. එනම් -43 °C ක් වැනි වූ ශීත උෂ්ණත්වයකදී පවා පෙට්රල් ඉන්ධනය වාෂ්ප වල ගිනී ඇති කරවයි. ඒ වාගේම පෙට්රල් වල Fire point අගයද ඉතා පහළ අගයක් දක්වා පැතිරී පවතී. එනම් -13 °C ක් වැනි පහල උෂ්ණත්වයකදී පවා පෙට්රල් වාෂ්ප දහනය ඇති කරවයි..
මෙන්න මේ පහල මට්ටමේ පවතින Flash point අගය නිසා ඉතාම පහසුවෙන් පෙට්රල් ඉන්ධනය කාර්බියුරේටර් හෝ EFI විදුමක් මගින් හොඳින් වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමග කලවම් කර දහනය සඳහා සැකසිය හැකියි .
ඒ වාගේම පැට්රල් වල ඇති -13 °C ක් වැනි පහල අගයක පවතින Fire point අගය නිසා එම වාෂ්ප පහසුවෙන් පුළිඟුවක් හෙවත් ගිනිපුපුරක් මගින් දහනය කරගත හැක .. එබැවින් පෙට්රල් භාවිතා කරන එන්ජින් ඒ සඳහා ගැලපෙන ආකාරයට නිර්මාණය කර පවතී..
පුළිගුවක් නොමැතිව පැට්රල් ස්වයං දහනයක් ඇති කරවිමට නම් එම පැට්රල් 247°C ත් 280 °C ( auto ignition / kindling point ) අතර ඉහල අගයකට සම්පීඩනය මගින් තාපය ඉහල දැමිය යුතුය. ඒ බැවින් පෙට්රල් වල අඩු Fire point අගය වාසිදායක කරුණක් කරගනිමින් සහ ඉතා සියුම් කාලපරාස තීරණය කල හැකි බැවින් පෙට්රල් ඉන්දන දහනය ඇතිකරවිම පුළිගු ආධාරයෙන් සිදු කරයි.
එහෙත් ඩීසල් වල Flash point අගය 52°C සිට 96°C දක්වා වූ ඉහළ පරාසයක් ගනී (ඩ්සල් වල ගුණාත්මක තාවය අනුව) ඒ අනුව ඩීසල් වාෂ්ප පුලිගුවක් මගින් ගිනි ඇවිලිමට නම් එම ඩීසල් ඉන්ධනය 52°ක් වූ අවම අගයකට රත් කල යුතුය .
ඩීසල් වල වාශ්පශීලී තාවය අඩු නිසා
ඩීසල් ඉන්දනය කාබියුලේටර් වැනි ක්රමයක් මගින් පහසුවෙන් වාශ්ප කල නොහැක. සරලව පැවසුවහොත් ඩීසල් කුමන ආකාරයෙන් වාශ්ප කලද පුලිගුවක් මගින් දැල්වීමට එම ඩීසල් වාශ්ප ය අවම 52°C ක තාපයකට ඉහල දැමිය යුතුය.
මෙන්න මේ නිසා ඩීසල් භාවිතා කරන එන්ජින් නිර්මාණය වන්නේ එකී ඩීසල් ඉන්ධනය යාන්ත්රික ආකාරයෙන් වාෂ්ප බවට පත්කරන ඉන්ජෙක්ටර්පද්ධතියකින් සමන්විතවයි..
ඉන්ජෙක්ටරයේ කාර්ය වනුයේ ඩීසල් රත් කිරීමක් නොකර අධික පීඩනයක් මගින් විදීමකට ලක්කර එම ඩීසල් වාෂ්ප කරවීමයි..
ඒ වාගේම ඩීසල් ඉන්ධනයේ පවතින පහල auto ignition අගය නිසා එම එන්ජින් ඉහල සම්පීඩනයකට ඔරොත්තු දෙන ආකාරයට නිර්මාණය කර, ඉන්ධන දහන කුටීරය තුල උෂ්ණත්වය ඉහල දැමීම සහ ඒ තුලින් වැඩි බලයක් ගත හැකි ලෙසින් නිපදවා ඇත . ඉහල සම්පීඩනය නිසා ඩීසල් ඉන්ධනය auto ignition ආකාරයට දහනය වීම සිදුවන බැවින් ඩීසල් ඉන්ධන සඳහා අමතර පුළිඟු ඇති කරවන Spark plug භාවිතා කිරීමේ අවශ්යතාවයක් නැත ...
සාරාංශව ගත්කල
පැට්රල් වල පහල (Flash point -43°C) නිසාත් වාශ්පශීලී තාවය ඉහල නිසාත් අමතර වෙහසකින් තොරව දහනයට උචිත ලෙස පැට්රල් වාතය සමග පහසුවෙන් මිශ්රකරගැනනීමට හැකි බැවින් පෙට්රල් සදහා ඉන්ජෙක්ටර් අවශ්ය නැත (EFI ක්රමය යොදා ගන්නේ එන්ජිමේ කාර්යශම තාවය ඉහල දැමීම සදහා වේ )
ඒවාගේම පැට්රල් වල ඇති ඉතා පහල මට්ටමක ඇති Fire point (-13°C) අගය නිසා පැට්රල් එන්ජින් පුලිගුවක් දහනයට යොදා ගනී.
ඩීසල් වල ඇති ඉහල Flash point අගය නිසාත් පහසුවෙන් වාශ්ප නොවෙන ඩීසල් , යාන්තික ඉන්ජෙක්ටර් මගින් වාශ්ප බවට පත් කරයි. එවාගේම ඩීසල් ඉන්දන ය දහනය සදහා පිස්ටන් කුටීරය තුල පීඩනය නිසා ගොඩ නැගෙන පීඩනය හෙතුවෙන් ඇතිවන උශ්ණත්වය ඩීසල් වල auto ignition අගය ඉක්මවා යන බැවින් ඩීසල් ඉන්දන එන්ජින් සදහා පුළිගු ඇතිකරවීම තේරුමක් නොවන ක්රියාවක් බැවින් ඩීසල් ඉන්දන එන්ජින් වලට පුළිගු ඇති කරවිම අනවශ්ය කරුනකී
ස්තුතියි
මොටර් කාර්මික දැණුම වෙනුවෙන්
කේ හිරාන් චමින්ද
